"De Hartspiegel"  

G. Mak: "Hoe groter het isolement waarin mensen leven, des te banger zijn ze als de wereld opengaat." 

(Contact: dehartspiegel@tele2.nl    -   077-4771898 )

Op deze pagina vindt u een artikel dat eerder gepubliceerd
werden in het "Bulletin" (vakblad van de NVRT).
Het gaat vooral in op de door mevrouw Loftes
ontketende heksenjacht. 

Verder is er een korte beschouwing over iets wat zeker wél
voorkomt; verkeerd geïnterpreteerde herbelevingen.

Tenslotte volgt een korte tekst over geheugen.

S  De heksenjacht van het NIP

door Hilda Musch, lid NVRT.
(Eerder gepubliceerd in Het Bulletin, jaargang 1997, nummer 6)
 

Zelfs de TV-journalisten zijn bevooroordeeld!

In de week van 14 tot en met 20 oktober 1997 was Elisabeth Loftus in Nederland om lezingen te geven over haar 'false memory' theorie. Als waarschijnlijk gevolg van haar bezoek werd die week in een aantal actualiteitenprogramma's aandacht besteed aan herinneringen die tijdens de therapie kunnen ontstaan door toedoen van de therapeut.
 

Elisabeth Loftus
Allereerst kwam Loftus zelf aan het woord tijdens de uitzending van Netwerk op 14-10-97, alwaar zij haar bekende voorbeeldverhaal vertelde, over het onderzoek dat ze deed in een groep studenten. Hierbij heeft ze zelf opzettelijk een false memory gecreëerd. De personen in kwestie werd wijsgemaakt dat ze ooit, als kind, verdwaald waren in een warenhuis en dat ze uiteindelijk terug werden gebracht door een bepaalde persoon. Aanvankelijk konden de proefpersonen zich hier niets van herinneren, maar na lang genoeg aandringen van Loftus ontstonden 'als vanzelf' (ha,ha) de false memories. Hiermee is voor Loftus het onomstotelijke bewijs geleverd dat dit zelfde mechanisme werkzaam is bij cliënten die zich gedurende hun therapie bewust worden van het feit dat ze seksueel misbruikt zijn in hun jeugd.  Uit de moeite die ze had om de studenten dit materiaal op te dringen had ze logischer een tegenovergestelde conclusie kunnen trekken.
 

Witteman en Maas ...
Met 'verdwaald zijn in een warenhuis' werd deze week dan ook de aanval geopend op alles wat onder de vlag vaart van hypnose, regressie, reïncarnatietherapie, droomtherapie enzovoort.  Paul Witteman was de eerste die het vuur opende tegen regressie- en hypnotherapeuten in het programma B&W café van 15-10-97.  In de studio was Regressie- /hypnotherapeut P. Maas uitgenodigd (SETH).  Maas legde geduldig aan de drie andere studiogasten uit wat nu eigenlijk regressietherapie behelst. Voor hem gaan herinneringen terug tot in vorige levens.  Hij heeft middels regressie zeer goede praktijkresultaten behaald.  Maas kreeg het zwaar te verduren, want de vier andere aanwezigen inclusief Witteman waren het duidelijk met elkaar eens dat regressietherapie een zeer gevaarlijke bezigheid is.  Maas zijn betoog werd van tafel geveegd, omdat zijn voorbeelden niet te bewijzen waren op een voor hen wetenschappelijk verantwoorde manier.  Ongezouten werd dit dan ook geuit en regressietherapie werd aan de kaak gesteld als een zeer omstreden en gevaarlijke vorm van therapie.
 

... en Wolters en Van Koppen
De aanwezige tegenstanders waren G. Wolters, psycholoog en werkzaam als geheugendeskundige, en P. van Koppen als gerechtspsycholoog.  Aanwezig was ook moeder A. de Jong, die door haar dochter werd beschuldigd van seksueel misbruik. Haar dochter ging aanvankelijk in therapie omdat ze was verkracht door vijf mannen. Ze deed aangifte bij de politie.  Omdat ze een black-out had, kreeg zij door de politie een hypnotherapeut toegewezen.  Men wilde op deze manier informatie over de daders naar boven halen.  Tijdens de hypnose begon de dochter echter niet alleen over de verkrachtingszaak te vertellen, maar ook over een uittreding, satan en een incubus. Volgens moeder de Jong heeft de hypnotherapeut haar dochter toen de instructie gegeven dat ze alles moest vergeten.  Vervolgens heeft de therapeut haar verteld wat ze zich moest gaan herinneren.
Een week later werd de dochter naar een meneer gebracht die expert was in satanische culten.  Deze stelde vragen onder het citeren van het Latijnse malevorium als: bent u met velen?  Waarop dochterlief volmondig ja antwoordde.  In therapie kwam de herinnering aan het misbruik door moeder naar boven.  Moeder zou lid zijn geweest van een satanische sekte en dochter werd door moeder en de aanhangers van de clan misbruikt.
 

Turbulent
Moeder vertelde dat haar dochter voor aanvang van de therapie weliswaar manisch depressief was, medicijnen gebruikte, wat turbulent was, maar verder prima functioneerde.  Ze was vooral een prima moeder.
Wolters vulde dit verhaal aan door te zeggen dat het geheugen in staat is om bepaalde gebeurtenissen te creëren, die nooit hebben plaatsgevonden.  Ze ontstaan op aandringen van de therapeut.  Hier waren volgens hem tientallen voorbeelden van te geven, onder andere het onderzoek van Loftus.  Regressie- herinneringen zijn volgens hem pseudoherinneringen die niet te verifiëren zijn.
 

Labiele mensen
Witteman stelde de vraag of men met herinneringen, opgekomen tijdens de regressie, naar de politie kan stappen.  Hierop antwoordde Van Koppen dat de zaken die in regressies naar boven komen meestal zo bizar zijn, dat als je hier al mee naar de politie gaat, je gewoon weg niet wordt geloofd of wordt uitgelachen.  Einde van het liedje is dat de beschuldigde daders worden vrijgesproken.  De geheugendeskundige vulde dit aan met de opmerking dat mensen die naar een regressietherapeut gaan labiele mensen zijn, die langzaam aan richting probleem worden gedrukt.  Moeder de Jong regeerde met: 'Ja, mijn dochter heeft inmiddels 126 persoonlijkheden.'  Waarop regressietherapeut Maas zich verdedigde door te zeggen dat hij alleen met stabiele mensen werkt, mensen die zo in het leven staan dat ze de verantwoordelijkheid voor hun eigen leven nemen en de problemen in zichzelf willen oplossen.
 

Mag dit zomaar?
Witteman stelde de vraag of deze praktijken van regressietherapie zo maar mogen? Waarop de rechtspsycholoog antwoordde dat dit helaas mag in Nederland, als je maar niet buiten de wet treedt.  Hij beschouwt dit soort praktijken als een jungle en alleen de officiële vereniging voor psychotherapeuten, het NIP, neemt hij serieus.  Volgens hem had 70 jaar onderzoek aangetoond dat het toepassen van hypnosetechnieken schadelijk is.  Conclusie van het betoog was dat de overheid regels en beperkingen moet opstellen tegen de praktijken van Maas en zijn collega's.  P. Maas bleef bij dit alles onverstoorbaar en overtuigd van zijn positieve beeld van regressietherapie.
Witteman eindigde door Maas te bedanken voor het feit dat hij zich met verve had verdedigd.  Hieruit mogen we concluderen dat het voor aanvang van het programma al vaststond dat het een aanval zou worden tegen Maas.
Op 16 oktober was het opnieuw raak.  In Netwerk werd een aantal slachtoffers van therapeuten opgevoerd.  Koppen voerde nogmaals zijn betoog tegen regressietherapeuten op, aangevuld met nieuwe getuigenverklaringen van slachtoffers die onherkenbaar in beeld kwamen.
 

Hoezo neutraal ?
Opvallend in deze programma's is, dat de presentatoren volledig op de hand zijn van de tegenstanders.  Ze laten dit ook duidelijk blijken aan het kijkerspubliek en hiermee wordt vervolgens een soort heksenjacht geopend, met Loftus als inquisiteur in de voorhoede.  Van een neutraal standpunt tegenover beide partijen is duidelijk geen sprake.  De vraag is of dit de oorspronkelijke bedoeling is van Loftus.  Wil zij dit bereiken met haar onderzoek?
Klaarblijkelijk wordt er door Witteman en zijn collega's totaal geen onderzoek gedaan naar wat regressietherapie nu eigenlijk behelst en waar het voor staat en hoe valide het zogenaamde onderzoek van Loftus wel of niet is.  Onder het mom van wetenschap wordt er lekker geschopt naar wat de reguliere heren het meest niet aanstaat, namelijk therapievormen die gebruik maken van het ophalen van herinneringen.  Therapieën worden over één kam geschoren.  Ook wordt er niet gekeken naar wat het slachtoffer nu eigenlijk wil uitdrukken met het opgekomen incestverhaal.

De vraag naar het waarom
Natuurlijk kunnen we het gedeeltelijk eens zijn met de stelling dat er wel eens iets mis kan gaan in therapeutenland.  (zie ook de pagina 'gezondheidszorg' vanaf alinea 16) Blijkbaar zijn de heren psychologen er echter nog niet aan toe om zich te verdiepen in de vraag naar het waarom.  Als het al gebeurt, waarom creëert iemand dan een false memory?  Zou een dergelijk door de geest gecreëerd trauma een metafoor kunnen zijn voor een bepaald basaal gevoel in het leven van die persoon?  De vraag is dan ook terecht gesteld of die persoon hier daadwerkelijk mee naar de politie moet stappen om zijn ouders aan te geven.  Toch mag je dergelijke herinneringen niet allemaal bagatelliseren onder het mom van false memory, zoals dit gebeurt door deze heren.  Hiermee laat je namelijk je cliënt in de kou staan en dat kan nooit de bedoeling zijn van therapie.  Als er echt iets aan de hand is, kan het voor het slachtoffer en zijn omgeving soms daadwerkelijk nodig zijn om aangifte te doen.
 

Mogelijkheden voor daders
Er zit nog een gevaarlijk kantje aan deze heksenjacht.  Het zou namelijk wel eens kunnen dat dit soort discussies voor daders mogelijkheden creëert om hun daden af te doen als gecreëerde herinnering, ontstaan gedurende de therapie.  Hoe bizarder datgene is wat ze hun slachtoffer hebben aangedaan, des te sneller zal een rechter overtuigd zijn van een false memory.  Satanisch ritueel misbruik bestaat immers niet, volgens Wolters en Van Koppen.

Als interessante aanvulling bij dit artikel het volgende.

Het "University College" In Londen heeft het schijnonderzoek
van mevrouw Loftus eens tegen het licht gehouden.  Haar
zogenaamde onderzoek blijkt geen enkele wetenschappelijke toets
te kunnen doorstaan. 
Daarom deed het instituut zelf een onderzoek onder therapeuten
in het verenigd koninkrijk die met onderbewuste herinneringen werken.
Zij concluderen dat het bijzonder moeilijk is (ook in trance) om
cliënten schijnherinneringen op te dringen en dat er bij de door hen
onderzochte therapeuten in ieder geval geen enkele sprake was van
door therapeuten ingeplante valse herinneringen. 

De gretigheid waarmee reguliere therapeuten en journalisten
de beweringen van mevrouw Loftus kritiekloos overnemen
zegt dus vooral iets over hun eigen angsten en vooroordelen.

Verkeerd geïnterpreteerde herbelevingen.

Vrijwel iedereen die aanwezig geweest is bij herbelevingen
van ervaringen uit het verleden, zeker als dat gaat om seksueel misbruik,
is onder de indruk van de echtheid van de verschijnselen
die de betreffende cliënt vertoont.  Ik heb bij demonstratiesessies
herhaalde malen van aanwezige toeschouwers gehoord
dat ze het onmogelijk achtten dat de betreffende cliënt
deze belevingen verzon of slechts speelde.
Indien dat laatste het geval zou zijn, zouden ze onmiddellijk
moeten afreizen naar Hollywood voor een grootse carrière.

Bij therapeuten die hardnekkig blijven vasthouden aan het geloof
dat mensen slechts één leven leven, kan de confrontatie met
dergelijke levensechte verschijnselen slechts tot de conclusie leiden,
dat het beleefde misbruik te maken heeft met ervaringen
uit de vroege jeugd, al of niet van incestueus karakter.  
Natuurlijk komt er ook tegenwoordig seksueel misbruik
van kinderen voor, ook in onze samenleving.
Maar als gevolg van het gebrekkige onderscheid dat door de
één-leven-aanhangers, welhaast noodgedwongen, gemaakt wordt,
heeft dat helaas zeer ernstige en traumatiserende gevolgen
voor de volwassenen die vervolgens beschuldigd worden.

Reïncarnatietherapeuten ﴾van de NVRT﴿ daarentegen zijn in staat om zodanig
door te gaan met onderzoeken, dat duidelijk wordt of het misbruik
uit het huidige leven dan wel uit een vorig leven stamt.  Daarmee
wordt een heleboel nodeloze en onterechte ellende voorkomen.

Geheugen:

Hoewel 'wetenschappers' graag anders doen voorkomen,
is er feitelijk nog niet zo veel bekend over de werking van het geheugen.

Hersenonderzoek met behulp van scans.
Professor Doctor Mario Simoes uit Portugal is hersenspecialist. 
Hij heeft onderzoek gedaan naar de stadia van bewustzijn
tijdens herinneringen van diverse soort.
a.  Hij liet studenten zich iets herinneren dat in hun jeugd was gebeurd
        en hij onderzocht studenten toen zij zeer vroege jeugdherinneringen
        uit hun huidige leven herbeleefden.  Dergelijke herinneringen
        zijn verifieerbaar, namelijk bij de ouders van de 'cliënt'. 
        Tegelijkertijd maakte hij hersenscans.  Bij alle proefpersonen
        was het hersengebied dat actief was (X) hetzelfde.
b.  Vervolgens liet hij de deelnemers een verhaal verzinnen
        met de opdracht zich dat sterk in te beelden.   Het hersengebied
        dat activiteit vertoonde was een duidelijk ander gebied (Y).
c.  Daarna liet hij de deelnemers in reïncarnatietherapie
        naar een vorig leven gaan .  Daarbij beleefden zij dus herinneringen
        die in een andere tijd en in een ander lichaam zijn ontstaan. 
        Bij deze herbelevingen en bij het vertellen over die ervaringen
        vertoonden de hersenen activiteit in het zelfde gebied (X)
        als waar de verifieerbare herinneringen zaten en dus niet in het 
        fantasiegebied.  

In hun therapiepraktijk gaan reïncarnatietherapeuten er van uit
dat herinneringen een weergave zijn van de beleving, en dus geen
kopie van de gebeurtenis.
In tegenstelling tot de vooronderstellingen in het reguliere veld
gaan zij er van uit dat er naast het daar wel geaccepteerde
expliciet geheugen (verbaal en bewust), ook een impliciet geheugen
bestaat (lichaamsgeheugen, 'onbewust') dat gedragingen en ervaringen
nu juist zo sterk beïnvloedt, omdat het doorgaans zo onbewust is.

Traumatische herinneringen zijn ervaringstoestanden waarin minstens
een deel van het bewustzijn van de persoon geblokkeerd of afwezig is.
Daarmee hebben ze sterke overeenkomsten met impliciet geheugen.

Hoewel de grote meerderheid der 'geestes'wetenschappers er van blijft
uitgaan dat er van voor het derde/vierde levensjaar geen of nauwelijks
herinneringen kunnen zijn, heeft onderzoek van D. Schachter en anderen
al lang laten zien, dat er in het prenatale al sprake is van geheugen,
zelfs in een stadium dat de ontwikkeling v.d. hersenen nog op gang moet komen. 

Vorige levensherinneringen zijn echt voor de cliënt en kunnen iemands leven
ernstig overhoop halen, maar zijn indien vakkundig begeleid ook in staat
iemands groei naar een werkelijke volwassen vrijheid te stimuleren..

[ Start ] [ Omhoog ]