Artikelen
Het eerste
deel van deze pagina maakt een onderscheid tussen exoterische of
uiterlijke godsdienst enerzijds en esoterische of innerlijke religie
anderzijds. Dat onderscheid wordt helaas veel te weinig gemaakt,
maar is van wezenlijk belang.
Het tweede
deel gaat over de psychische ontwikkeling van mensen en over de o.i. verkeerde
conclusies die bepaalde psychotherapeutische stromingen daaruit trekken.
Deel drie wil
laten zien welke verschillende doelen therapie en meditatie hebben en
hoe therapie en meditatie elkaar kunnen ondersteunen.
Maar eerst even dit:
Echt willen weten en kennen vraagt op alle levensterreinen om een
toegewijde actieve opstelling. Voor het op niveau leren beheersen van een
taal, een instrument, wiskunde, o.i.d. wordt zo’n inspanning door
de meeste mensen wel als een normale voorwaarde gezien. Voor het
leren ervaren van mystieke eenheid, of prestaties op diep
intuïtief/mystiek niveau schijnt dat ineens niet te
gelden. Algemeen worden personen die de inspanning voor die
verdieping wel leverden of leveren, afgeschreven als zwevers, charlatans
en/of achtergebleven minkukels. Het toont een veel voorkomende vorm
van arrogantie dat personen die zich (nog) geen enkele of zeer
weinig moeite hebben getroost om door middel van onderzoek in zichzelf
de diepte van echte spirituele ervaringen te beleven, anderen die
dat wel doen of deden, weg te zetten als niet realistisch.
1.
Exoterische Godsdienst
|
Esoterische Religie
|
Is mythisch van aard; ze is
concreet en letterlijk. Ze gelooft bijv. letterlijk dat Mozes de rode zee
spleet, of dat Christus uit een maagd geboren is, of dat de wereld in zes
dagen geschapen is, dat het ooit letterlijk 'manna' regende, enz.
·
Hindoes
geloven dat de aarde
op een olifant rust, die op een
schildpad rust die op een slang
rust.
·
Lao Tzu was negenhonderd
jaar oud toen hij werd geboren.
·
Brahma werd geboren uit een
scheur in een kosmisch ei.
·
Krishna ging met vierduizend
koeienhoedsters naar bed.
Exoterische godsdienst is dus
vooral een kwestie van geloof, niet van bewijs. Het probeert de
mysteriën van de wereld in mythische termen te verklaren. Als je al die
mythen gelooft, ben je gered, anders ga je naar de hel. In feite is dit een
vorm van fundamentalisme, het heeft niets te maken met empirische religie.
|
Is innerlijk of verborgen. Niet
omdat zij geheim is, maar omdat het gaat om een directe persoonlijke ervaring
van gewaarzijn. Ze vraagt je niet op goed geloof af
te gaan, of enig dogma braaf te slikken. Het is eerder een serie
persoonlijke experimenten die je wetenschappelijk uitvoert in het
laboratorium van je eigen gewaarzijn. Ze is,
zoals alle goede wetenschap, gebaseerd op directe ervaring en ze wordt in het
openbaar gecontroleerd of geratificeerd door een groep van gelijkgestemden,
die eveneens het experiment (gedisciplineerde meditatie) hebben uitgevoerd. Net
zoals alleen een ínterne logica bewijst dat
-1² = 1, omdat je |
Ze verschillen enorm van
elkaar. Zij interpreteren hun mythen niet als beeldspraken, maar
letterlijk. Vrijwel alle fundamenten voor de grote exoterische mythen
zijn terug te vinden in de spontane producten van kinderen van zeven
jaar. Zij blijven daar alleen in geloven als zij leven in een context
die dergelijke overtuigingen beloont.
|
Zijn over de gehele wereld in
wezen gelijk. Hun oppervlaktestructuren kunnen verschillen, hun
dieptestructuren zijn vrijwel identiek en weerspiegelen de unanimiteit van de
menselijke geest. Het zijn fenomenologisch (door nauwkeurige innerlijke aanschouwing)
onthulde wetten. Haar waarheden worden ontdekt en/of bevestigd door meditatiewetenschappers.
|
Grote wetenschap en mythisch geloof gaan niet samen.
|
Echte grote wetenschappers en
mystici hebben zich altijd verbonden gevoeld.
|
Geloven dat hun weg de enige weg
naar volledige verlossing is.
|
Erkennen dat andere mystieke
religies in wezen identiek zijn.
|
Geloven dat het voldoen aan regels
en rituelen voldoende is voor verlossing.
|
Ervaren dat zelfverlossing
alleen mogelijk is vanuit het in eigen verantwoordelijkheid aangaan van
diepteonderzoek (meditatie).
|
2.
Psychotherapie
en meditatie beweren beiden dat ze het bewustzijn veranderen. Het
is goed om stil te staan bij de verschillen.
Groei en ontwikkeling doen zich voor in een aantal stadia; van het
minst ontwikkelde en minst geïntegreerde tot het meest ontwikkelde en
meest geïntegreerde. Hoewel er mogelijk tientallen niveaus zijn te
onderscheiden, is er redelijke overeenstemming over de belangrijkste
negen. Het zelf ontwikkelt zich in ieder stadium verder en daarbij
kunnen de zaken op elk niveau betrekkelijk goed of slecht gaan. Gaat het
goed dan gaat het zelf op een goed functionerende manier, dus redelijk
gezond, over naar het volgende stadium. Maar gaat het in een
bepaald stadium (hardnekkig) slecht, dan kunnen zich, meer of minder
diepgaand, diverse soorten ziektebeelden (pathologieën) ontwikkelen,
afhankelijk van het keerpunt waarin ze ontstaan. Voor de verdere ontwikkeling (ontvouwen) moet het zelf zich
los maken van (de taken van) het voorgaande stadium (differentiëren) en
zich identificeren met het hogere stadium en daarbij de lagere fase
integreren (invouwen).
Ontwikkelingsstadia
Pre-persoonlijk
|
1. De materiële componenten van het lichaam
plus
gewaarwording en
waarneming.
|
2. Het emotioneel-seksuele niveau van impulsen, van het
libido, plus het niveau van
beelden, de eerste mentale
vormen (rond 7
maanden). (beeld lijkt
nog op wat het
vertegenwoordigt; bijv. de
tekening van een boom).
Nog ongedifferentieerd van
zijn omgeving is het niet in
staat subject en object te
onderscheiden. Dit is niet de
mystieke eenwording, waarin
Mystici zich volledig
gewaar zijn van het
verschil tussen subject en object,
maar tegelijkertijd van de
achtergrondidentiteit die
alle bestaansniveaus
verenigt.
|
|
Persoonlijk
|
3. De representatieve geest bestaat uit
symbolen
die tussen het tweede en
vierde jaar opkomen
en concepten die tussen het
vierde en het zevende jaar
opkomen. (symbool lijkt niet meer op wat
het
vertegenwoordigt; bijv. het
woord 'boom'.
Concept is nog een verdere abstractie; bijv. plant.)
|
4. Ontwikkelt zich tussen het zevende en elfde
jaar.
Kan voor het eerst door
regels overheerst denken,
uitvoeren, zoals
vermenigvuldigen of delen. Bovendien
is het de eerste structuur
die het perspectief of de rol van
een ander kan
aannemen. Hier wordt gedacht dat
mythen concreet, letterlijk
waar zijn.
|
|
5. In de formeel-reflexieve structuur kan men voor het eerst
over het denken denken. Het is in staat tot hypothetisch
redeneren. Het kan
beweringen aan bewijzen toetsen.
Het is het in de puberteit
ontluikende zelfbewustzijn.
|
|
6. Het existentiële of de visioenlogica sluit
niet meer uit,
maar in, integreert, werkt
samen, verbindt. Vooral de
integratie van bewustzijn
en lichaam tot een hogere orde
(de centauer).
|
|
Trans-persoonlijk
|
7. Hier kunnen psychische vermogens zich
beginnen te
ontwikkelen. Het gaat
hier vooral om de beginnende
stadia van de
transpersoonlijke, spirituele of
contemplatieve ontwikkeling
|
8. In dit tussenstadium van spirituele
ontwikkeling wordt de
basis gelegd voor diverse
verlichte, goddelijke
transpersoonlijke
vormen.
|
|
9. Het causale niveau is de ervaring van de
niet manifeste
bron van alle lagere
niveaus. De basis van een vormloze
God. De ultieme
werkelijkheid; de grond van alles.
|
C.G.Jung en de romantici verwarren het prepersoonlijk
met het transpersoonlijke en zien de infantiele stadia aan voor
vroege vormen van mystieke eenwording. Ze verheffen pre-egoïstische
en prerationele toestanden tot transegocentrische en transrationele glorie.
Freud en zijn volgelingen doen precies het omgekeerde. Ze ontkennen alle ware
mystiek door het te verklaren als een terugval (regressie) naar
infantiel narcisme. Ze
reduceren het transegocentrische en transrationele tot de prerationele
en pre-egocentrische
infantiele toestanden.
Oprechte
mystiek bestaat en daar is niets infantiels aan. De opkomst van moderne
rationaliteit en wetenschap (niveau 5) overstijgen duidelijk het
archaïsch, magisch en mythisch wereldbeeld. Velen denken daarom dat
rationaliteit en wetenschap spiritualiteit doodt. Ze doodt wel geloof
in de exoterische godsdienst, maar níét de esoterische religie, omdat die transrationeel
is. Mystiek ligt dus in onze collectieve toekomst, niet in ons
collectief verleden. Zo gezien zijn rationaliteit en wetenschap dus zeer
gezonde noodzakelijke stappen in de richting van echte spirituele
volwassenheid.
3.
Meditatie en psychotherapie richten zich over het algemeen op totaal
verschillende niveaus van de psyche. Doel, methode en dynamiek
verschillen totaal van elkaar. Alleen de transpersoonlijke
therapievormen (en naar onze overtuiging en ervaring vooral
reïncarnatietherapie) verbinden de doelen van beiden enigszins met
elkaar.
Ø
De belangrijkste doelen van
therapie zijn volgens ons:
•
Het (liefst m.b.v. inzicht)
opsporen en opruimen van oorzaken van belemmeringen en het aan de
oppervlakte brengen van schaduwaspecten.
•
Het voorkomen van herhaling.
•
Het ervaren van zin en doel van
leven.
[In
de gangbare reguliere psychotherapiepraktijken wordt (overeenkomstig de
commissie Verhagen) op bijna alle universiteiten de
doelstelling beperkt tot symptoomreductie en symptoombestrijding.]
Ø
Het belangrijkste doel van
meditatiebeoefening is:
•
De mentaal egocentrische
activiteit in het algemeen op te schorten, waardoor
transegocentrisch of transpersoonlijk gewaarzijn zich
kunnen ontwikkelen, hetgeen uiteindelijk leidt tot de ontdekking
van de waarnemer of het Zelf.
Meditatiebeoefening
hoeft niet verschillende psychische stoornissen op te heffen en dat is
ook niet de bedoeling ervan. Het is goed mogelijk dat mensen een
tamelijk sterk gevoel van de waarnemer ontwikkelen en toch nog op
diverse niveaus blokkades handhaven. Wat je wel leert, is deze
hindernissen zo waar te nemen, dat je er makkelijker mee kunt
leven. Het roeit op zichzelf deze belemmeringen dus niet uit. Als
je een gebroken been hebt, zal meditatiebeoefening het niet genezen. Als
je emotioneel een gebroken leven hebt, zal meditatie dat evenmin in orde
maken.
In de
gigantische hoeveelheid grote mystieke en contemplatieve literatuur over
de gehele wereld staat vrijwel niets over het dynamisch onderbewuste,
het onderdrukte onderbewuste. Dat is de tamelijk unieke ontdekking en
bijdrage van het moderne Europa. Als iemand begint te
mediteren, breekt er soms onderdrukt materiaal door; dat kán gebeuren en kán tot het oplossen van dat materiaal leiden, maar dat hoeft
niet. Omgekeerd kun je nog zoveel therapeutische interventies beleven,
je zult er niet door verlicht raken; je zult er niet de opperste
identiteit door bereiken.
Daarom is
het aan te raden dat mensen psychotherapie en meditatie met elkaar
aanvullen en elk hun respectievelijke werk laten doen. Het zijn
beiden krachtige en effectieve technieken, die in wezen gericht zijn op
verschillende niveaus van het bewustzijnspectrum. Er zijn wel
overlappingen en ze bevorderen beiden bewustwording en kúnnen werkzaam zijn in het andere gebied. Meditatie
kan psychotherapie dus helpen, omdat het het waarnemende bewustzijn
verstevigt. Omgekeerd kan psychotherapie helpen, omdat het het bewustzijn kan bevrijden van onderdrukking en
verstikking in de lagere niveaus.