Deze pagina bestaat uit drie onderdelen, die alle
drie vooral
gebaseerd zijn op het werk van de persoon die breed gezien wordt
als de Einstein van het bewustzijnsonderzoek: Ken Wilber.
Het eerste deel
maakt een onderscheid tussen
exoterische
of uiterlijke godsdienst enerzijds en
esoterische
of innerlijke religie anderzijds.
Dat onderscheid
wordt helaas veel te weinig gemaakt,
maar is van wezenlijk belang.
Het tweede deel
gaat over de verschillende ontwikkelingsstadia
die mensen doormaken. Het is daarbij goed om op te merken
dat ons groeiproces niet ophoudt bij het bereiken van
wat maatschappelijk gezien wordt als volwassenheid.
Het derde deel
wil laten zien welke verschillende doelen
therapie en meditatie hebben en hoe therapie en meditatie
elkaar kunnen ondersteunen.
1.
| Exoterische
Godsdienst |
Esoterische
Religie |
Is mytisch van
aard; ze is concreet en letterlijk. Ze gelooft bijv. letterlijk dat
Mozes de rode zee spleet, of dat Christus uit een maagd geboren is, of dat
de wereld in zes dagen geschapen is, dat het ooit letterlijk 'manna'
regende, enz.
Over de gehele wereld
vind je dergelijke overtuigingen terug:
S Hindoes geloven dat de aarde
op een olifant rust, die op een
schildpad rust die op een slang
rust.
S Lao Tzu was negenhonderd
jaar oud toen hij werd geboren.
S Brahma werd geboren uit een
scheur in een kosmisch ei.
S Krishna ging met vierduizend
koeienhoedsters naar bed.
Exoterische godsdienst is dus vooral een kwestie van geloof, niet van
bewijs. Het probeert de mysteriën van de wereld in mythische termen te
verklaren.
Als je al die mythen gelooft, ben je gered, anders ga je naar de hel.
In feite is dit een vorm fundamentalisme,
het heeft niets te maken met empirische religie.
|
Is innerlijk of
verborgen. Niet omdat zij geheim is, maar omdat het gaat om een
directe persoonlijke ervaring van gewaarzijn. Ze vraagt je niet
op goed geloof af te gaan, of welk dogma dan ook braaf te slikken. Het
is eerder een serie persoonlijke experimenten die je wetenschappelijk
uitvoert in het laboratorium van je eigen gewaarzijn. Ze is, zoals
alle goede wetenschap, gebaseerd op rechtstreekse ervaring en ze wordt in
het openbaar gecontroleerd of geratificeerd door een groep van gelijkgestemden,
die eveneens het experiment hebben uitgevoerd; het experiment dat
meditatie is. Net zoals alleen een ínterne logica bewijst dat
-1² = 1,
omdat je -1
niet in de uiterlijke werkelijkheid kunt vinden, maar alleen
in je geest. Ook díé waarheid kan alleen echt erkend worden door
ervaren wetenschappers die weten hoe zij dat innerlijk experiment moeten
uitvoeren. Net zoals we alleen ervaren wiskun-digen laten stemmen over
de waarheid van de stelling van Pythagoras, kunnen alleen zij die de moeite
nemen diep door te dringen tot meditatieve spiritualiteit de waarheid
bevestigen van de spirituele stellingen die het hart zijn van de eeuwige
wijsheidstradities.
Het is dus alleen verborgen voor hen die het experiment niet willen
uitvoeren. |
| Ze verschillen
enorm van elkaar. Zij interpreteren hun mythen niet als beeldspraken,
maar letterlijk. Vrijwel alle fundamenten voor de grote exoterische
mythen zijn terug te vinden in de spontane producten van kinderen van zeven
jaar. Kinderen blijven daar alleen in geloven als zij leven in een
maatschappelijke context die dergelijke overtuigingen beloont. |
Zijn over de
gehele wereld in wezen gelijk. Hun oppervlaktestructuren kunnen
verschillen, hun dieptestruc-turen zijn vrijwel identiek en weerspie-gelen de
unanimiteit van de menselijke geest. Het zijn fenomenologisch (door
innerlijke aanschouwing) onthulde wetten.
Haar waarheden worden ontdekt en/of bevestigd door contemplatieve
wetenschappers. |
| Grote wetenschap
en mythisch geloof gaan niet samen. |
Echte grote
wetenschappers en mystici hebben zich altijd verbonden gevoeld. |
|
Geloven dat hun weg de enige weg naar
volledige verlossing is. |
Erkennen dat
andere mystieke religies in wezen identiek zijn. |
|
Geloven dat het voldoen aan regels en
rituelen voldoende is voor verlossing. |
Ervaren dat
zelfverlossing alleen mogelijk is vanuit het in eigen verantwoordelijkheid
aangaan van diepteonderzoek (meditaite). |
2.
Psychotherapie en meditatie beweren beiden
dat ze het bewustzijn veranderen. Het is goed
om stil te staan bij de verschillen. Daartoe is het
verhelderend om eerst de 'normale' stadia van groei
weer te geven.
Groei en ontwikkeling doen zich voor in een
aantal stadia;
van het minst ontwikkelde en minst geïntegreerde tot
het meest ontwikkelde en meest geïntegreerde. Hoewel
er mogelijk tientallen niveaus zijn te onderscheiden, is er
redelijke overeenstemming over de belangrijkste negen.
Deze negen zijn feitelijk gebaseerd op wat in de
eeuwige filosofie 'de Grote Keten van Zijn' genoemd wordt:
materie, lichaam, bewustzijn, ziel en geest.
Het zelf ontwikkelt zich in ieder stadium verder
en daarbij kunnen de zaken op elk niveau betrekkelijk goed
of slecht gaan. Gaat het goed dan gaat het zelf op een
goed functionerende manier, dus redelijk gezond,
over naar het volgende stadium. Maar gaat het
in een bepaald stadium (hardnekkig) slecht,
dan kunnen zich, meer of minder diepgaand,
diverse soorten ziektebeelden (pathologieën)
ontwikkelen, afhankelijk van het keerpunt waarin ze ontstaan.
Voor de verdere ontwikkeling (ontvouwen) moet het zelf
zich los maken
van (de taken van) het voorgaande stadium
(differentiëren)
en zich identificeren met het hogere stadium en
daarbij
de lagere fase integreren (invouwen).
Dat gebeurt op het draaipunt of
keerpunt in de ontwikkeling.
| Ontwikkelings-stadia |
Karakteristieke
pathologieën |
Behandelings-methoden |
Ontwikkeling van
beneden naar boven |
| Kausaal |
Kausale pathologie |
Weg der wijzen |
9
Geest |
| Fijnstoffelijk |
Fijnstoffelijke patholog. |
Weg der heiligen |
8
ziel |
| Psychisch |
Psychische stoornissen |
Weg der yogi's |
7
ziel |
| Existentieel |
Existentiële pathologie |
Existentiële therapie |
6
centaur |
| Formeel-reflexief |
Identiteitsneurosen |
Introspectie |
5
geest |
| Regel/rol |
Skriptpathologie |
Skriptanalyse |
4
geest |
| Repgeest |
Psychoneurosen |
Blootleggingstechniek |
3
geest |
| Fantastisch-emotioneel |
Narcistisch grensgebied |
Structuur opbouw |
2
lichaam |
| Zintuigelijk-fysiek |
Psychosen |
Fysiologisch/pacificatie |
1
materie |
Of meer ingevuld (lezen van beneden naar
boven):
|
Ontwikkelings-stadia |
Karakteristieke
pathologieën |
Behandelings-methoden |
Ontwikkeling
van beneden naar boven |
|
Causaal
Oplossen in de
bron. Zuiver
non-dualistisch.
Identificatie met
God, met de niet
manifeste grond van
alle zijn.
|
Causale pathologie |
Weg der wijzen |
9 Geest |
|
Fijnstoffelijk
Overstijgen dualiteit
subject-object |
Fijnstoffelijke pathologie. |
Weg der heiligen
Aandacht wordt
vrijgemaakt van
uiterlijke en innerlijke
wereld.
► ervaring van het
goddelijke in alles.
(Ziel en God nog
gescheiden.) |
8 ziel |
|
Psychisch
Begin van
zelfwaarneming
vanuit een niet
geïdentificeerde
positie. Begin van
meerdimensionale
ervaring.
► gelijkmoedigheid,
eerste contact met
transcendente ziel |
Psychische stoornissen |
Weg der yogi's
Gebruik van de
energie van individuele
lichaam en geest om
lichaam en geest te
overstijgen,
d.m.v.; controle. |
7 ziel |
|
Existentieel
Integratie van geest
en lichaam.
Centaur |
Existentiële pathologie
Waartoe ben ik hier? |
Existentiële therapie
Humanistische en
existentiële therapieën. |
6 centaur |
|
Formeel-reflexief (11- 15 j.)
Zelf nadenken over
en beoordelen van
normen en regels =
postconventioneel,
niet langer gebonden
aan stam, groep,
maatschappij.
Ontwikkeling
introspectie
("Wie ben ik?”)
Eigenheid
vormgeven.
Materiele/rationele
wetenschap |
Identiteitsneurosen
Identiteitscrisis |
Introspectie
Meer introspectie,
bijv. via Socratische
dialoog
► zelf ontdekken:
“Wie wil ik, kan
ik zijn?”
integriteit,
authenticiteit. |
5 geest |
|
Regel/rol (7-11 j.)
Rol v.d. ander
kunnen aannemen.
Door regels beheerste
handelingen kunnen
uitvoeren
(structureren,
vermenigvuldigen,
delen).
conformisme |
Scriptpathologie
Veel regels zijn
gebaseerd op
mythen, niet waar,
misleidend. Blijven
die onterechte
overtuigingen in de
volwassenheid
bestaan:
► “Ik ben slecht,
God zal me
straffen.” |
Scriptanalyse
Kognitieve
therapie =
herschrijven draaiboek |
4 geest |
|
Repgeest (2-7 j.)
Van lichamelijk zelf
(impulsen,
gevoelens)
naar mentaal /
egocentrisch zelf
naam, identiteit,
hoop, verlangens).
Taal als voertuig
van de tijd. |
Psychoneurosen
Indien te ver dan
onderdrukking en
vervreemding van
het lichaam.
Onderdrukking van
sex, agressie, macht
wordt tot de
schaduw. |
Blootleggingstechniek
Contact maken met
schaduw en die
integreren.
Ontspanning
van de barrière. |
3 geest |
|
Fantastisch-emotioneel (1-3 j.)
Enige differentiatie
van de materiële
wereld, identificatie
met de biologische
wereld. |
Narcistisch grensgebied
Vluchtig en
onstabiel zelf,
narcistische
stoornissen,
anderen als
verlengstuk van het
zelf |
Structuur opbouw
Bouwen van
begrenzingen tussen
zelf en de ander.
Omdat er geen
krachtig zelf is, is er
geen onderdrukkende
barrière en geen
dynamisch onbewuste. |
2 lichaam |
Zintuigelijk-fysiek
Geen grenzen tussen
binnen en buiten,
droom en
werkelijkheid |
Psychosen
Adualisme, autisme
|
Fysiologisch/
pacificatie
Medicijnen en
opname
|
1 materie
|
|
Ontwikkelings-stadia
↑ |
Karakteristieke
pathologieën ↑ |
Behandelings-methoden
↑ |
Ontwikkeling
van beneden naar boven ↑ |
Om nog duidelijker te laten zien waar het hier
feitelijk om
gaat
het volgende schema, dat
weergeeft hoe die ontwikkelingsstadia
te verdelen zijn in een pre-persoonlijk,
een -persoonlijk
en een trans-persoonlijk gebied.
Pre-
persoonlijk |
1. De materiële componenten van het lichaam
plus
gewaarwording en waarneming.
|
2. Het emotioneel-seksuele niveau van
impulsen, van het
libido, plus het niveau van beelden, de eerste mentale
vormen (rond 7 maanden).
(beeld lijkt nog op wat
het
vertegenwoordigt; bijv. de tekening van een boom).
Nog ongedifferentieerd van zijn omgeving is het niet in
staat subject en object te onderscheiden. Dit is
niet de
mystieke eenwording, waarin Mystici zich volledig
gewaar zijn van het verschil tussen subject en object,
maar tegelijkertijd van de achtergrond-identiteit die
alle bestaansniveaus verenigt. |
| Persoonlijk |
3. De representatieve geest bestaat uit
symbolen
die tussen het tweede en vierde jaar opkomen
en concepten die tussen het vierde en het zevende jaar
opkomen.
(symbool lijkt niet meer op wat het
vertegenwoordigt; bijv. het woord 'boom'.
Concept is nog een
verdere abstractie; bijv. plant.) |
4. Ontwikkelt zich tussen het zevende en elfde jaar.
Kan voor het eerst door regels overheerst denken
uitvoeren, zoals vermenigvuldigen of
delen. Bovendien
is het de eerste structuur die het perspectief of de rol van
een ander kan
aannemen. Hier wordt gedacht dat
mythen concreet, letterlijk waar
zijn. |
5. In de formeel-reflexieve structuur kan men voor het eerst
over het denken denken. Het is in staat tot
hypothetisch
redeneren. Het kan beweringen aan bewijzen
toetsen.
Het is het in de puberteit ontluikende zelfbewustzijn.
|
6. Het existentiele of de
visioen-logica sluit niet meer uit,
maar in, integreert, werkt samen, verbindt. Vooral de
integratie van bewustzijn en lichaam tot een hogere orde
(de centauer). |
| Trans-persoonlijk |
7. Hier kunnen psychische vermogens
zich beginnen te
ontwikkelen. Het gaat hier vooral om de
beginnende
stadia van de transpersoonlijke, spirituele of
contemplatieve ontwikkeling |
8. In dit tussenstadium van spirituele
ontwikkeling wordt de
basis gelegd voor diverse verlichte, goddelijke
transpersoonlijke vormen. |
9. Het causale niveau is de ervaring
van de niet manifeste
bron van alle lagere niveaus. De basis van een vormloze
God.
De ultieme werkelijkheid; de grond van alles. |
C.G.Jung en de romantici verwarren het
prepersoonlijk
met het transpersoonlijke en zien de infantiele stadia aan
voor vroege vormen van mystieke eenwording.
Ze verheffen
pre-egoïstische en prerationele toestanden tot transegocentrische
en transrationele glorie.
Freud en zijn volgelingen doen precies het
omgekeerde.
Ze ontkennen alle ware mystiek door het te verklaren als
een terugval (regressie) naar infantiel narcisme.
Ze reduceren
transegocentrische en transrationele
tot de prerationele en
pre-egocentrische infantiele toestanden.
Oprechte mystiek bestaat en daar is niets
infantiels aan.
De opkomst van moderne rationaliteit en wetenschap (niveau 5)
overstijgen duidelijk het archaïsch, magisch en mythisch
wereldbeeld. Velen denken daarom dat rationaliteit en wetenschap
spiritualiteit doodt. Ze doodt wel geloof in de exoterische godsdienst,
maar
níét de esoterische religie, omdat die transrationeel is.
Mystiek ligt dus in onze collectieve toekomst, niet in ons
collectief verleden. Zo gezien zijn rationaliteit en wetenschap dus
zeer gezonde noodzakelijke stappen in de richting van
echte spirituele volwassenheid.
3.
Meditatie en
psychotherapie richten zich over het algemeen
op totaal verschillende niveaus van de psyche. Doel,
methode en dynamiek verschillen totaal van elkaar.
Alleen de transpersoonlijke therapievormen (en naar onze
overtuiging en ervaring vooral reïncarnatietherapie) verbinden
de doelen van beiden enigszins met elkaar.
¤ De
belangrijkste doelen van therapie zijn volgens ons:
-
Het (liefst m.b.v.
inzicht) opsporen en opruimen van oorzaken
van belemmeringen en het aan de oppervlakte brengen
van schaduwaspecten.
- Het voorkomen van herhaling.
- Het ervaren van zin en doel van
leven.
[In de
gangbare reguliere psychotherapiepraktijken wordt
overeenkomstig de commissie
Verhagen de doelstelling
beperkt tot symptoomreductie en
symptoombestrijding.]
[ Het belangrijkste
doel van meditatiebeoefening is:
- De mentaal egocentrische activiteit
in het algemeen op te schorten,
waardoor transegocentrisch of transpersoonlijk gewaarzijn
zich kunnen ontwikkelen, hetgeen uiteindelijk leidt tot
de ontdekking van de waarnemer of het
Zelf.
Meditatiebeoefening hoeft niet verschillende
psychische stoornissen
op te heffen en dat is ook niet de bedoeling ervan. Het is goed
mogelijk dat mensen een tamelijk sterk gevoel van de waarnemer
ontwikkelen en toch nog op diverse niveaus blokkades handhaven.
Wat je wel leert, is deze hindernissen zo waar te nemen, dat je
er makkelijker mee kunt leven. Het roeit op zichzelf
deze belemmeringen dus niet uit. Als je een gebroken been hebt,
zal meditatiebeoefening het niet genezen. Als je emotioneel
een gebroken leven hebt, zal meditatie dat evenmin in orde maken.
In de gigantische hoeveelheid grote mystieke
en contemplatieve
literatuur over de gehele wereld staat vrijwel niets over
het dynamisch onderbewuste, het onderdrukte onderbewuste.
Dat is de tamelijk unieke ontdekking en bijdrage
van het moderne Europa. Als iemand begint te mediteren
breekt er soms onderdrukt materiaal door; dat kán gebeuren,
maar dat hoeft niet.
Omgekeerd kun je nog zoveel therapeutische interventies
beleven, je zult er niet door verlicht raken; je zult er niet
de opperste identiteit door bereiken.
Daarom is het aan te raden dat mensen
psychotherapie
en meditatie met elkaar aanvullen en elk
hun respectievelijke werk laten doen.
Het zijn beiden krachtige en effectieve technieken,
die
in wezen gericht zijn op verschillende niveaus
van het bewustzijnspectrum. Er zijn wel overlappingen
en ze bevorderen beiden bewustwording
en kunnen
werkzaam zijn in het andere
gebied.
Meditatie kan psychotherapie dus helpen, omdat het
het waarnemende bewustzijn verstevigt. Omgekeerd kan
psychotherapie helpen, omdat het het bewustzijn kan bevrijden
van onderdrukking en verstikking in de lagere niveaus.
"De Hartspiegel" 
